لرزش در ماشین بافندگی همیشه نشانه خرابی نیست. دفتین، سیستم تشکیل دهنه، راپیر، چله و اجزای انتقال نیرو با سرعت بالا حرکت میکنند و بخشی از نیروهای آنها به قاب ماشین منتقل میشود.
مسئله زمانی مهم میشود که شدت، صدا، محل یا الگوی لرزش نسبت به حالت طبیعی ماشین تغییر کند. افزایش غیرعادی لرزش میتواند از لقی، خرابی یاتاقان، عدم هممحوری، روانکاری نامناسب، مشکل مکانیزمهای بافت، نصب نامناسب یا تشدید ناشی شود.
لرزش طبیعی ماشین بافندگی از کجا ایجاد میشود؟
حرکتهای رفتوبرگشتی و کوبش پود
دفتین در هر سیکل با سرعت زیاد جلو و عقب میرود و هنگام کوبش پود نیز نیرو به مجموعه وارد میشود. تغییر مداوم سرعت و جهت قطعات رفتوبرگشتی نیروی اینرسی ایجاد میکند و بخشی از لرزش طبیعی ماشین از همین بخش ناشی میشود.
تشکیل دهنه
لنگهها و سیستم دابی یا ژاکارد باید در هر سیکل حرکت دقیق و سریعی داشته باشند. تغییرات کشش تار نیز نیروی متناوبی به سیستم تشکیل دهنه و قاب ماشین وارد میکند.
سیستم راپیر
در ماشینهای راپیری، راپیر باید در زمان کوتاه وارد دهنه شود، پود را منتقل کند و جهت خود را تغییر دهد. لقی بیش از حد در بخشهای انتقال حرکت میتواند هنگام تغییر جهت باعث ضربه و افزایش لرزش شود.
تیر چله (Warp Beam) و سیستم کنترل کشش چله (Tension)
کشش تار در طول سیکل کاملاً ثابت نیست. اگر سیستم آزادسازی تار، چله یا اجزای مربوطه شرایط مناسبی نداشته باشند، نوسان این بخش نیز میتواند به قاب منتقل شود.
مهمترین علتهای افزایش غیرعادی لرزش
لقی مکانیکی
لقی مکانیکی (Mechanical Looseness) یکی از رایجترین علتها است. پیچ شل، بوش فرسوده، نشیمن یاتاقان، براکت یا اتصال دارای لقی میتواند در سرعت بالا ضربه ایجاد کند.
نشانههای محتمل:
- صدای تقتق یا ضربه منظم
- افزایش لرزش در سرعت بالاتر
- آثار حرکت اطراف پیچ یا اتصال
- بیشتر شدن تدریجی مشکل
پای نرم
پای نرم (Soft Foot) یعنی همه پایههای ماشین یا تجهیز بهطور یکنواخت روی سطح تکیه ندارند. این وضعیت میتواند باعث تنش بدنه و حرکت اضافی هنگام کار شود.
خرابی یاتاقانها
آسیب مسیر غلتش، آلودگی، روانکاری نامناسب، بار اضافی یا نصب اشتباه یاتاقان میتواند باعث افزایش صدا، دما و لرزش شود.
اما باید توجه داشت که یاتاقان همیشه علت اصلی نیست. عدم هممحوری، لقی پایه یا بار مکانیکی اضافی میتوانند باعث خراب شدن دوباره یاتاقان شوند.
اگر یک بلبرینگ در فاصله کوتاه چند بار خراب میشود، فقط تعویض آن کافی نیست و باید علت ریشهای بررسی شود.
عدم هممحوری
عدم هممحوری (Misalignment) زمانی است که محور دو جزء مرتبط، مانند موتور و کوپلینگ، بهدرستی همراستا نباشند.
این مشکل میتواند بار اضافی روی یاتاقانها ایجاد کند و همراه با افزایش لرزش و دما دیده شود.
اگر لرزش بعد از تعویض موتور، کوپلینگ یا یاتاقان شروع شده است، کیفیت مونتاژ و هممحوری باید جزو اولین موارد بررسی باشد.
عدم بالانس
عدم بالانس (Unbalance) در قطعات دوار باعث ایجاد نیروی شعاعی میشود که اثر آن معمولاً با افزایش سرعت بیشتر میشود.
فرسایش نامتقارن، آلودگی تجمعیافته، آسیب یا نصب نادرست یک قطعه دوار میتوانند عدم بالانس ایجاد کنند. با این حال در ماشین بافندگی نباید تمام لرزشها را به بالانس نسبت داد، زیرا بسیاری از نیروها از مکانیزمهای رفتوبرگشتی ایجاد میشوند.
دفتین و مکانیزم کوبش پود
دفتین یکی از مهمترین منابع نیروهای دینامیکی ماشین است. اگر بوش، یاتاقان، محور، بادامک، رولر یا اتصالات آن فرسوده شوند، حرکت از حالت کنترلشده خارج میشود.
موارد مهم برای بررسی:
- لقی بوشها و اتصالات
- وضعیت یاتاقان
- سایش بادامک و رولر
- روغنکاری
- صدای ضربه هنگام تغییر جهت
اگر لرزش بیشتر در جلوی ماشین احساس میشود، مجموعه دفتین یکی از بخشهایی است که باید بررسی شود.
دابی، ژاکارد و سیستم تشکیل دهنه
سیستم تشکیل دهنه نیروهای دورهای قابل توجهی ایجاد میکند. افزایش لقی، خرابی یاتاقان یا رولر، روانکاری نامناسب یا مقاومت غیرعادی قابهای لنگه میتواند لرزش را بیشتر کند.
در دابی، نوع و وضعیت روغن نیز اهمیت دارد. روغن نامناسب یا آلوده معمولاً بلافاصله لرزش شدید ایجاد نمیکند، اما در طول زمان میتواند باعث افزایش سایش و لقی شود.
سیستم راپیر و انتقال حرکت
در سیستمهای راپیری، تغییر جهت سریع مکانیزم انتقال یکی از نقاط مهم ایجاد نیروی دینامیکی است.
اگر لقی چرخدنده، شانهدنده، یاتاقان یا اتصالات بیشتر از حد طبیعی شود، هنگام تغییر جهت ضربه بیشتری ایجاد میشود. افزایش صدا همراه با لرزش در این بخش باید جدی گرفته شود.
چله و سیستم آزادسازی
اگر لرزش بیشتر در عقب ماشین احساس میشود، علاوه بر دابی باید چله، سیستم آزادسازی (Let-off)، ترمز و کنترل کشش نیز بررسی شوند.
لقی مکانیزم، تنظیم نامناسب یا نوسان غیرعادی کشش میتواند باعث حرکت و لرزش این بخش شود.
موتور و سیستم انتقال نیرو
در کنار مکانیزمهای اختصاصی بافندگی، مشکلات معمول ماشینآلات دوار نیز وجود دارند.
موتور و کوپلینگ
یاتاقان موتور، پایهها، عدم بالانس روتور و وضعیت کوپلینگ بررسی شوند. کوپلینگ فرسوده یا نامیزان میتواند نیروهای اضافی به شفت و یاتاقان وارد کند.
نقش روانکاری در افزایش لرزش
کمبود روغن یا گریس میتواند اصطکاک و دما را بالا ببرد و در طول زمان باعث سایش و ایجاد لقی شود. روانکار آلوده نیز میتواند به یاتاقانها و چرخدندهها آسیب بزند.
هنگام بررسی لرزش، سطح روغن، نشتی، آلودگی، نوع روانکار و عملکرد سیستم روغنکاری فراموش نشوند.
چرا سرعت ماشین مهم است؟
رابطه لرزش با سرعت یکی از سرنخهای اصلی عیبیابی است.
لرزش با افزایش سرعت بیشتر میشود
این رفتار میتواند با لقی، عدم بالانس یا افزایش نیروهای طبیعی ماشین مرتبط باشد.
لرزش فقط در یک محدوده سرعت شدید است
در این حالت تشدید (Resonance) نیز باید بررسی شود.
تشدید چیست؟
هر سازه فرکانسهای طبیعی خود را دارد. اگر فرکانس تحریک ماشین به یکی از آنها نزدیک شود، دامنه لرزش میتواند به شکل محسوسی افزایش پیدا کند.
اگر ماشین در یک سرعت خاص شدیداً میلرزد اما کمی پایینتر یا بالاتر رفتار متفاوتی دارد، احتمال تشدید یکی از گزینههای بررسی است. تشخیص قطعی آن معمولاً به اندازهگیری ارتعاش نیاز دارد.
کف سالن، پایهها و نصب ماشین
همیشه منبع لرزش داخل خود ماشین نیست.
موارد زیر میتوانند ارتعاش را تشدید کنند:
- تراز نبودن ماشین
- شل شدن پیچهای پایه
- پای نرم
- ترک یا نشست کف
- انتقال لرزش از ماشینهای مجاور
در سالنهایی با تعداد زیادی ماشین، بخشی از لرزش میتواند از طریق کف و سازه منتقل شود. بنابراین محلی که لرزش احساس میشود الزاماً محل واقعی تولید آن نیست.
لرزش چه آسیبی ایجاد میکند؟
اگر لرزش غیرعادی برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، میتواند باعث افزایش سایش یاتاقان و بوش، شل شدن اتصالات، افزایش ضربه در مفاصل و خستگی مکانیکی شود.
یک چرخه نامطلوب نیز ممکن است شکل بگیرد:
لقی بیشتر → لرزش بیشتر → ضربه بیشتر → سایش بیشتر → لقی بیشتر
آیا لرزش روی کیفیت پارچه اثر دارد؟
در بعضی شرایط بله. اگر لرزش شدید روی کشش تار، حرکت دفتین یا موقعیت اجزای فرایند اثر بگذارد، ممکن است پایداری بافت کاهش پیدا کند.
اما هر عیب پارچه الزاماً از لرزش نیست و برای نتیجهگیری باید سایر عوامل فرایند نیز بررسی شوند.
چگونه علت لرزش را پیدا کنیم؟
زمان شروع مشکل را مشخص کنید
آیا لرزش همیشه وجود داشته یا بعد از تعمیر، تغییر سرعت، تعویض قطعه یا تغییر نوع تولید شروع شده است؟
محل اصلی لرزش را پیدا کنید
- جلوی ماشین: دفتین و مکانیزم کوبش
- عقب ماشین: چله، آزادسازی و تشکیل دهنه
- کنار موتور: یاتاقان، کوپلینگ، هممحوری و چرخدنده
این تقسیمبندی فقط برای شروع عیبیابی است، زیرا ارتعاش از طریق قاب منتقل میشود.
رابطه لرزش با سرعت را بررسی کنید
افزایش تدریجی یا جهشی لرزش در سرعتهای مختلف اطلاعات مهمی میدهد.
صدا و دما را همزمان بررسی کنید
ضربه، زوزه، سایش یا افزایش دما میتواند مسیر عیبیابی را کوتاه کند.
پیچها، پایهها و روانکاری را بررسی کنید
این موارد ساده باید قبل از باز کردن مجموعههای پیچیدهتر کنترل شوند.
چه زمانی از تحلیل ارتعاش استفاده کنیم؟
اگر با بررسیهای مکانیکی علت مشخص نشود، پایش ارتعاش (Vibration Monitoring) میتواند مفید باشد.
شتابسنج (Accelerometer) روی نقاط مشخص نصب میشود و شدت و فرکانس لرزش را ثبت میکند. در تحلیل طیفی (Spectrum Analysis)، میتوان بررسی کرد انرژی لرزش بیشتر در چه فرکانسهایی قرار دارد.
الگوهای عدم بالانس، عدم هممحوری، لقی و خرابی یاتاقان معمولاً یکسان نیستند و تحلیل فرکانسی میتواند در تشخیص کمک کند.
خط پایه لرزش
اگر از ماشین در شرایط سالم اندازهگیری اولیه ثبت شود، این داده بهعنوان خط پایه (Baseline) برای مقایسههای آینده مفید است. تغییر تدریجی نسبت به خط پایه معمولاً از یک عدد منفرد اطلاعات بیشتری میدهد.
چه زمانی لرزش را جدی بگیریم؟
عدد قابل قبول برای همه ماشینها یکسان نیست، اما شرایط زیر نیاز به بررسی سریع دارند:
- افزایش ناگهانی لرزش
- صدای ضربهای جدید
- افزایش دمای یاتاقان
- لقی قابل مشاهده
- شل شدن قطعه
- افزایش سریع روند لرزش
جمعبندی
مقداری لرزش در ماشین بافندگی طبیعی است، اما تغییر در رفتار لرزشی میتواند اولین نشانه یک مشکل باشد.
لقی، خرابی یاتاقان، عدم هممحوری، عدم بالانس، فرسودگی دفتین یا راپیر، ایراد دابی، نوسان چله، روانکاری نامناسب و نصب ضعیف از مهمترین علتهای افزایش لرزش هستند.
برای عیبیابی بهتر است بهجای تعویض سریع قطعات، زمان شروع مشکل، محل لرزش، رابطه آن با سرعت، صدا، دما، لقیها و سابقه تعمیرات بررسی شوند.
سؤالات متداول درباره لرزش ماشینهای بافندگی
آیا هر لرزش در ماشین بافندگی نشانه خرابی است؟
خیر. مکانیزمهای سریع و رفتوبرگشتی بهطور طبیعی لرزش ایجاد میکنند. تغییر نسبت به رفتار عادی ماشین مهمتر است.
مهمترین علتهای افزایش لرزش چیست؟
لقی، خرابی یاتاقان، عدم هممحوری، عدم بالانس، مشکلات دفتین یا راپیر، روانکاری نامناسب و نصب ضعیف از علتهای اصلی هستند.
چرا ماشین فقط در یک سرعت خاص شدیداً میلرزد؟
یکی از احتمالات تشدید است؛ یعنی فرکانس تحریک ماشین به فرکانس طبیعی سازه نزدیک شده باشد.
چرا لرزش بعد از تعمیر شروع میشود؟
هممحوری، سفتی پیچها، موقعیت یاتاقان، کوپلینگ و کیفیت مونتاژ باید دوباره بررسی شوند.
آیا بلبرینگ خراب همیشه علت اصلی است؟
خیر. بلبرینگ ممکن است در اثر عدم هممحوری، لقی یا بار اضافی خراب شده باشد.
آیا کف سالن روی لرزش اثر دارد؟
بله. تراز، پایهها، نشست کف و انتقال ارتعاش از ماشینهای مجاور میتوانند روی لرزش اثر بگذارند.
بهترین روش اولیه عیبیابی لرزش چیست؟
محل و زمان شروع لرزش، رابطه آن با سرعت، صدا، دما، پیچها، پایهها و روانکاری را بررسی کنید و در صورت نیاز سراغ تحلیل ارتعاش بروید.